HPV aşısı: Kimler yaptırmalı, nasıl çalışır?
HPV aşısına kimlerin ihtiyacı vardır? Kaç doz yapılır? Yan etkileri nelerdir? Bu ve daha birçok sorunun yanıtını öğrenin.
İnsan papilloma virüsü olarak da adlandırılan HPV, cinsel temas yoluyla bulaşır. Bazı HPV türleri genital siğillere, diğer bazı türleri ise kanserlere neden olabilir.
Çoğu zaman bağışıklık sistemi HPV'yi fark ederek vücuttan temizleyebilir. Ancak virüs uzun süre vücutta kalırsa kansere yol açabilir. HPV aşısı olmak, kadınlarda ve erkeklerde HPV'ye bağlı kanserlerin önlenmesine yardımcı olur.
HPV aşısı hakkında bilinmesi gerekenler:
HPV aşısı ne işe yarar?
HPV aşısı genital siğillere ve rahim ağzı kanserlerinin büyük çoğunluğuna karşı koruma sağlar. Ayrıca HPV'nin neden olduğu:
- Vajina kanseri
- Vulva kanseri
- Penis kanseri
- Anal kanser
- Ağız ve boğaz bölgesi kanserleri
- Baş ve boyun kanserleri
gibi kanserlere karşı da koruma sağlar.
Aşı, bağışıklık sistemine HPV'nin bazı türlerini güvenli bir şekilde "tanımayı" öğretir. Böylece kişi ileride bu HPV türlerinden biriyle karşılaştığında, bağışıklık sistemi virüsü daha kolay ortadan kaldırabilir.
HPV aşısı kimlere ve ne zaman yapılmalıdır?
Gardasil 9 HPV aşısı, ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanmıştır ve 9 yaş ve üzerindeki kişilere uygulanabilir. Diğer aşılarla aynı zamanda yapılabilir.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), HPV aşısının rutin olarak 11–12 yaşlarında yapılmasını önermektedir. Aşının en ideal zamanı, kişinin cinsel olarak aktif hale gelmesinden öncesidir.
Kişi HPV ile karşılaştıktan sonra aşı daha az etkili olabilir. Bunun nedeni aşının mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi etmekten ziyade yeni HPV enfeksiyonlarını önlemeyi amaçlamasıdır.
Araştırmalar, HPV aşısının erken yaşta yapılmasının cinsel aktivitenin daha erken başlamasıyla ilişkili olmadığını göstermiştir.
Kaç doz yapılır?
15 yaşından küçük kişilerde:
- 2 doz yapılır.
- Dozlar arasında 6–12 ay bulunmalıdır.
15–26 yaş arasında aşıya başlayanlarda:
- 3 doz yapılır.
- Aşılar yaklaşık 6 aylık bir süre içinde tamamlanır.
CDC, daha önce aşılanmamış veya aşı serisini tamamlamamış 26 yaşına kadar olan herkes için tamamlayıcı (catch-up) HPV aşılamasını önermektedir.
FDA, Gardasil 9'un 9–45 yaş arasındaki kadın ve erkeklerde kullanımını onaylamıştır.
27–45 yaş arasındaysanız, HPV'ye maruz kalma risklerinizi ve aşının sizin için sağlayabileceği olası yararları doktorunuzla görüşerek birlikte karar vermeniz önerilir.
Kimler HPV aşısı olmamalıdır?
HPV aşısı gebelik sırasında uygulanmaz.
Aşağıdaki durumlarda aşı önerilmez veya ertelenmelidir:
- Daha önce HPV aşısının bir dozuna karşı ciddi alerjik reaksiyon gelişmişse,
- Aşının herhangi bir bileşenine karşı hayati tehlike oluşturabilecek ciddi alerji varsa,
- Kişi orta veya ağır derecede hastaysa, iyileşene kadar aşılama ertelenmelidir.
Cinsel olarak aktif kişiler HPV aşısından fayda görebilir mi?
Cinsel olarak aktif kişiler, HPV aşısının kendileri için sağlayabileceği yararlar konusunda doktorlarıyla görüşmelidir.
Çoğu kişi HPV ile cinsel yaşamın başlamasından kısa süre sonra karşılaşabilir. Ancak bir HPV tipini taşıyor olsanız bile aşı yine de yararlı olabilir. Çünkü aşı, henüz karşılaşmadığınız diğer HPV türlerine karşı koruma sağlayabilir.
Ancak önemli bir nokta şudur:
HPV aşıları mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi etmez. Aşı yalnızca kişinin henüz karşılaşmadığı belirli HPV türlerine karşı koruma sağlar.
HPV aşısının sağlık açısından riskleri veya yan etkileri var mı?
HPV aşılarının çok sayıda çalışmada güvenli olduğu gösterilmiştir.
Yan etkiler genellikle hafiftir. En sık görülen yan etkiler:
- Aşı yapılan bölgede ağrı
- Şişlik
- Kızarıklık
Bazen aşı sonrasında baş dönmesi veya bayılma görülebilir. Aşıdan sonra yaklaşık 15 dakika oturarak beklemek, bayılma riskini azaltabilir.
Bunların yanı sıra:
- Baş ağrısı
- Bulantı
- Kusma
- Yorgunluk
- Halsizlik
görülebilir.
HPV aşısı olmuş kadınların yine de Pap smear yaptırması gerekir mi?
Evet.
HPV aşısı, Pap smear veya rahim ağzı kanseri taramasının yerini tutmaz.
Rahim ağzı kanserinin düzenli taranması, koruyucu sağlık hizmetlerinin önemli bir parçasıdır. ABD'de düzenli taramanın 21 yaşından itibaren başlaması önerilmektedir.
Rahim ağzı kanseri açısından şu belirtilerden herhangi biri ortaya çıkarsa tıbbi değerlendirme yapılmalıdır:
- Cinsel ilişki sonrasında vajinal kanama
- Adetler arasında kanama
- Menopoz sonrasında kanama
- Pelvik ağrı
- Cinsel ilişki sırasında ağrı