Rahim içi araç (RİA) / İntrauterin cihaz (IUD) nedir?
Rahim içi araç (RİA), bir sağlık profesyoneli tarafından rahim içine yerleştirilen bir doğum kontrol yöntemidir. RİA’lar, uzun etkili geri dönüşümlü doğum kontrol yöntemlerinin en sık kullanılan türüdür. Bir RİA yerleştirildikten sonra, cihazın değiştirilme zamanı gelene kadar (markasına göre 3–10 yıl) gebelikten korunma konusunda endişe etmenize gerek kalmaz.
RİA’lar ve doğum kontrol implantları, cerrahi işlem gerektirmeyen en etkili doğum kontrol yöntemleri arasındadır.
Eğer ileride gebe kalmak isterseniz, doktorunuz RİA’yı çıkarabilir.
Prezervatif gibi bazı doğum kontrol yöntemlerinin aksine, RİA’lar cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara (CYBE) karşı koruma sağlamaz. Gebelikten korunmak ve CYBE riskini azaltmak için RİA ile birlikte prezervatif kullanılabilir.
RİA çeşitleri nelerdir?
İki temel RİA tipi vardır:
- Bakırlı RİA
- Hormonlu (levonorgestrel içeren) RİA
Her ikisinin de rahim içinde açılarak T şeklini alan plastik bir gövdesi vardır. Alt kısmında, doktorun gerektiğinde cihazı çıkarabilmesi için vajinaya uzanan ipleri bulunur.
Bakırlı RİA:
Türkiye’de çeşitli bakırlı RİA tipleri bulunmaktadır: Copper T 380 A (Cu T 380 A), Multiload® (ML Cu 250 / ML Cu 375), Nova T® (TCu 200 Ag / TCu 380 Ag), GyneFix®, Ballerina IUD®
Bakırlı rahim içi araçları “T” şeklindeki gövdesinin etrafında ince bir bakır tel bulunur. Alt kısmındaki yuvarlak uç, yerleştirme sırasında rahim ağzının zarar görmesini önlemeye yardımcı olur. Gynefix ve Ballerina ise çerçevesiz bakırlı RİA’lardır. Rahim tepesine özel bir sistemle tutturulur veya rahim içine kıvrılarak yerleşir. Daha küçük yapıları nedeniyle bazı hastalarda tercih edilebilir.
Hormonlu RİA:
Türkiye’de ruhsatlanmış iki hormonlu spiral (Mirena® ve Kyleena®, Bayer, Almanya) bulunmaktadır.
“T” şeklinin üst kısmında levonorgestrel adlı progesteron benzeri hormon bulunur ve bu hormon zaman içinde küçük miktarlarda salınır.
Levonorgestrel, vücutta doğal olarak bulunan progesteron hormonunun sentetik bir şeklidir.
Mirena, Kyleena’ya göre daha fazla hormon içerir ve biraz daha büyüktür.
Her iki RİA türü de görüntüleme yöntemlerinde görülebilecek özelliklere sahiptir. Doktorunuz kontroller sırasında RİA’nın doğru yerde olup olmadığını değerlendirebilir.
RİA ne kadar yaygın kullanılır?
RİA’lar, doğum kontrol haplarından sonra en sık kullanılan geri dönüşümlü doğum kontrol yöntemlerinden biridir.
Dünya genelinde doğum kontrol yöntemi kullanan kadınların yaklaşık %23’ü RİA tercih etmektedir.
Kimler RİA kullanmamalıdır?
Aşağıdaki durumlarda RİA önerilmez:
- Gebelik varsa
- Aktif cinsel yolla bulaşan enfeksiyon varsa
- CYBE açısından yüksek risk varsa
- Rahim ağzı kanseri veya rahim kanseri varsa
- Nedeni açıklanamayan vajinal kanama varsa
Bakırlı RİA kullanmaması gerekenler:
- Bakır alerjisi olanlar
- Wilson hastalığı olanlar (vücutta bakır birikmesine yol açan genetik hastalık)
Hormonlu RİA kullanmaması gerekenler:
- Ciddi karaciğer hastalığı olanlar
- Meme kanseri olanlar veya yüksek risk taşıyanlar
RİA nasıl çalışır?
Tüm RİA’lar vücutta bir bağışıklık yanıtı oluşturur. Vücut RİA’yı yabancı bir madde olarak algılar ve rahim içinde sperm için uygun olmayan bir ortam oluşturur.
Bu ortam:
- Spermlerin hareketini bozar
- Spermin yumurtaya ulaşmasını zorlaştırır
- Gebelik oluşmasını engeller
Bakırlı RİA:
Bakır, rahim içindeki iltihabi yanıtı artırır. Bu durum spermler için zararlı bir ortam oluşturur ve döllenmiş yumurtanın rahim içine tutunmasını zorlaştırır.
Hormonlu RİA:
Levonorgestrel hormonu:
- Rahim ağzı salgısını kalınlaştırır
- Spermin geçişini zorlaştırır
- Rahim iç tabakasını inceltir
- Bazı kişilerde yumurtlamayı azaltabilir
Tüm hormonlu RİA’lar aynı miktarda hormon içermez. Örneğin Mirena, Kyleena’dan daha fazla hormon salgılar.
RİA ne kadar süre korur?
FDA onayına göre:
- CuT 380A: 10 yıl
- Multiload®: 5 yıl
- Mirena: 8 yıl
- Kyleena: 5 yıl
Yaş, sağlık durumu ve kişisel özelliklere göre doktorunuz daha uzun süre kullanım önerebilir.
RİA nasıl takılır?
RİA yalnızca sağlık profesyoneli tarafından takılır, ayarlanır veya çıkarılır.
Takılmadan önce:
Doktorunuz:
- RİA için uygun olup olmadığınızı değerlendirir
- Gerekirse gebelik testi veya enfeksiyon testleri yapabilir
İşlem öncesi ağrı kontrolü hakkında doktorunuzla konuşabilirsiniz. Bazı kişiler işlemi kolay tolere ederken bazı kişilerde kramp hissi olabilir.
RİA takılması sırasında ne olur?
İşlem genellikle 15 dakikadan kısa sürer.
- Jinekolojik muayene pozisyonuna geçilir
- Vajinaya spekulum yerleştirilir
- Rahim ağzı görülür
- RİA rahim içine yerleştirilir
Yerleştirme sırasında hafif veya yoğun kramp hissedilebilir.
RİA takıldıktan sonra ne olabilir?
Bazı kişiler hiçbir belirti yaşamaz, bazı kişilerde:
- Kasık krampları
- Bel ağrısı
- Hafif kanama veya lekelenme
- Baş dönmesi
görülebilir.
Ağrı için ağrı kesiciler ve sıcak uygulama yardımcı olabilir.
RİA ne zaman korumaya başlar?
- Bakırlı RİA: Takıldığı anda korumaya başlar.
- Hormonlu RİA: Adet döneminde takılırsa hemen etkili olur. Adet dönemi dışında takılırsa genellikle ilk 7 gün ek korunma gerekir.
RİA ne kadar etkilidir?
RİA’lar gebeliği önlemede %99’dan fazla etkilidir.
En etkili geri dönüşümlü doğum kontrol yöntemlerinden biridir.
RİA’nın avantajları
- Çok yüksek koruyuculuk sağlar
- Yıllarca koruma sağlar
- Her gün hatırlama gerektirmez
- İstenildiğinde çıkarılabilir
- Gebelik planlandığında doğurganlık geri döner
- Ekstra işlem gerektirmez
Bazı çalışmalar bazı RİA türlerinin:
- Rahim içi kanser riskini
- Rahim ağzı kanseri riskini
- Yumurtalık kanseri riskini
- Pelvik enfeksiyon riskini
azaltabileceğini göstermiştir.
Hormonlu RİA’nın ek faydaları
Mirena
- Yoğun adet kanamasını azaltabilir
- Adet ağrılarını azaltabilir
- Endometriozis kaynaklı ağrılarda fayda sağlayabilir
Bakırlı RİA’nın ek avantajı
Bakırlı RİA acil korunma yöntemi olarak da kullanılabilir.
Korunmasız ilişkiden sonraki ilk 5 gün içinde takılırsa gebeliği önleyebilir.
RİA’nın yan etkileri
Bakırlı RİA:
- Adet kanamasını artırabilir
- Adet sancılarını artırabilir
(özellikle ilk aylarda)
Hormonlu RİA:
- Düzensiz kanama yapabilir
- Zamanla adetleri azaltabilir
- Bazı kişilerde adet tamamen kesilebilir
RİA ipleri ilk dönemde sert hissedilebilir ancak zamanla yumuşar.
RİA riskleri
Nadir görülmekle birlikte:
Atılma:
RİA’nın rahimden kendiliğinden çıkması olabilir. Daha çok ilk aylarda görülür.
Rahimde delinme:
Takılma sırasında rahim duvarının delinmesi çok nadir bir durumdur.
Enfeksiyon:
Enfeksiyon riski özellikle takıldıktan sonraki ilk 20 gün içinde daha yüksektir.
Doktorunuza sorabileceğiniz sorular
- Bana RİA uygun mu?
- Hangi RİA türünü önerirsiniz?
- Kanamam nasıl değişir?
- Adet düzenimi etkiler mi?
- Ek korunma gerekir mi?
- Cinsel ilişkiyi etkiler mi?
Doktorunuz özel notu:
Rahim içi araçlar (RİA), güvenli, etkili ve uzun süreli korunma sağlayan yöntemlerdir. Sizin için uygun olup olmadığına doktorunuzla birlikte karar vermeniz en doğru yaklaşımdır. RİA’ların cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı korumadığını unutmayın.