Genel Bakış
HPV, vücudun farklı bölgelerini etkileyebilen oldukça yaygın bir virüstür. 100’den fazla HPV tipi bulunmaktadır. Bunların bazıları el, ayak ve yüzde siğillere neden olur.
Yaklaşık 30 HPV tipi genital bölgeyi etkileyebilir. Bunlar:
- Vulva
- Vajina
- Rahim ağzı (serviks)
- Penis
- Skrotum
- Rektum
- Anüs
gibi bölgelerde enfeksiyona neden olabilir. Genital siğillere neden olan HPV tipleri de bu gruptadır.
HPV, Amerika Birleşik Devletleri'nde en sık görülen cinsel yolla bulaşan viral enfeksiyondur. Her yıl yaklaşık 14 milyon kişinin HPV ile enfekte olduğu tahmin edilmektedir. HPV o kadar yaygındır ki, aşılanmamış cinsel olarak aktif kişilerin çoğu yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır. Ancak enfekte olan kişilerin büyük bir bölümü bunun farkında değildir.
Bazı HPV tipleri yüksek risklidir ve rahim ağzı, vulva ve vajina kanseri gibi kanserlere yol açabilir. Pap smear ve HPV testi ile erken tanı ve kanser öncesi hücrelerin tedavisi, çoğu durumda kanser gelişmesini önleyebilir.
HPV rahim ağzı kanseri ile nasıl ilişkilidir?
Özellikle HPV tip 16 ve 18, rahim ağzındaki hücrelerde değişikliklere neden olabilir. Bu duruma servikal displazi denir.
Tedavi edilmediğinde servikal displazi bazı durumlarda rahim ağzı kanserine ilerleyebilir.
30 yaşından küçük kişilerde HPV enfeksiyonlarının çoğu kendiliğinden ortadan kalkar. 30 yaş civarında HPV'nin saptanması, takip testlerinin hangi sıklıkta yapılması gerektiğinin belirlenmesine yardımcı olabilir. HPV testinin pozitif olması, daha yakından takip gerektiren daha yüksek bir risk anlamına gelebilir.
Düzenli Pap smear taraması rahim ağzı kanserinin önlenmesi açısından önemlidir. Ancak HPV pozitif olmak veya servikal displazi bulunması, mutlaka kanser gelişeceği anlamına gelmez.
HPV'nin kansere dönüşmesi ne kadar sürer?
Virüsün kendisi kansere dönüşmez. Ancak yüksek riskli HPV enfeksiyonu, rahim ağzı hücrelerinde kanser öncesi değişikliklere neden olabilir.
Bu hücresel değişiklikler takip ve tedavi edilmezse zaman içinde kansere ilerleyebilir. Bu süreç yıllar, hatta onlarca yıl sürebilir.
Pap smear gibi tarama yöntemleri, kanser öncesi hücre değişikliklerini kansere dönüşmeden önce saptamaya yardımcı olur.
Belirtiler ve Nedenleri
HPV'nin belirtileri nelerdir?
Genital bölgeyi etkileyen HPV enfeksiyonu genellikle herhangi bir belirtiye neden olmaz.
Belirti ortaya çıktığında en sık görülen bulgu genital bölgede siğillerin oluşmasıdır. Genital siğiller:
- Pürtüklü,
- Karnabahar görünümünde,
- Deriden kabarık
lezyonlar şeklinde olabilir. Bazen deri etiketi (skin tag) görünümünde de olabilir.
Düşük riskli HPV tiplerine bağlı genital siğiller, enfeksiyondan haftalar, aylar hatta yıllar sonra ortaya çıkabilir. Genital siğiller bulaşıcıdır ve kaşıntı ile rahatsızlığa neden olabilir.
Yüksek riskli HPV tipleri ise genellikle belirti vermez. Belirtiler çoğunlukla enfeksiyon kansere ilerlediğinde ortaya çıkar.
Tüm siğiller HPV'ye mi bağlıdır?
Evet. Tüm siğiller HPV enfeksiyonunun sonucudur. Ancak burada önemli bir ayrım vardır:
- Genital siğillerin çoğundan HPV 6 ve 11 sorumludur.
- El, ayak ve vücudun diğer bölgelerindeki siğillere farklı HPV tipleri neden olur.
- Kansere yol açabilen yüksek riskli HPV tipleri genellikle siğile neden olmaz.
Dolayısıyla siğile neden olan HPV ile rahim ağzı kanseri riskini artıran HPV aynı şey değildir.
HPV nasıl bulaşır?
Genital HPV esas olarak cilt-cilde temas yoluyla bulaşır.
Bulaşma:
- Vajinal cinsel ilişki,
- Oral seks,
- Anal seks,
- Enfekte genital bölge ile temas
sırasında gerçekleşebilir.
Vulva, vajina, penis, skrotum, rektum veya anüsün enfekte bölgeyle teması bulaşma için yeterli olabilir.
El-genital temas yoluyla da bulaşma mümkündür; ancak bunun genital-genital temasa göre daha düşük olasılıklı olduğu düşünülmektedir.
HPV ne kadar kolay bulaşır?
HPV son derece bulaşıcıdır.
Bulaşması için vücut sıvılarının değiş tokuş edilmesi veya boşalma olması gerekmez. Cilt-cilde temas yeterli olabilir.
Bu nedenle kişi, partnerine HPV bulaştırabilir veya partnerinden HPV alabilir; boşalma gerçekleşmemiş olsa bile bulaşma mümkündür.
HPV kimlerde görülür?
HPV, virüsü taşıyan bir partnerle cinsel ilişkiye giren veya yakın genital cilt teması yaşayan herkesi etkileyebilir.
HPV taşıyan kişi:
- Vajinal ilişki,
- Oral seks,
- Anal seks,
- Yakın genital temas
sırasında virüsü partnerine bulaştırabilir.
Bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde HPV enfeksiyonuyla mücadele daha zor olabilir.
HPV'nin yayılmasını önlemek için HPV aşısı ve daha güvenli cinsel ilişki uygulamaları önemlidir. Kondom ve dental dam kullanımı riski azaltabilir.
Kadınlarda HPV
HPV, kadınlarda özellikle önemlidir çünkü yüksek riskli HPV tedavi edilmediğinde rahim ağzı kanserine yol açabilir.
Pap smear ve HPV testleri, kanser öncesi hücresel değişiklikleri erken dönemde saptayarak rahim ağzı kanserinin önlenmesine yardımcı olur.
HPV ayrıca kadınlarda genital siğillere de neden olabilir.
Erkeklerde HPV
HPV'nin erkeklerde yol açtığı sağlık sorunları kadınlara göre daha azdır.
Erkeklerde:
- Genital siğiller,
- Penis kanseri,
- Anal kanser,
- Baş-boyun kanserleri
ile ilişkili olabilir. Ancak bu kanserler nadirdir.
Çoğu HPV enfeksiyonu erkeklerde kendiliğinden ortadan kalkar.
HPV'nin komplikasyonları nelerdir?
HPV enfeksiyonunun en ciddi komplikasyonu kanserdir.
HPV ile ilişkili kanserler arasında:
- Rahim ağzı kanseri
- Anal kanser
- Penis kanseri
- Boğaz/ orofarenks kanseri
- Vajina kanseri
- Vulva kanseri
bulunur.
Bununla birlikte, HPV taşıyor olmak, hatta yüksek riskli HPV tiplerinden birine sahip olmak, mutlaka kanser gelişeceği anlamına gelmez.
Bir diğer komplikasyon ise genital siğillerdir. Genital siğiller kaşıntıya ve rahatsızlığa neden olabilir ve günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir.
Tanı ve Testler
HPV enfeksiyonu tanısı nasıl konur?
Genital siğiller çoğunlukla doktor tarafından muayene sırasında gözle tanınabilir.
Yüksek riskli HPV ise genellikle belirti vermediği için enfeksiyon çoğunlukla:
- Pap smear
- HPV testi
ile tespit edilir.
Pap smear
Pap smear, rahim ağzı kanserini ve kansere dönüşebilecek kanser öncesi hücresel değişiklikleri taramak amacıyla yapılır.
Rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamı yüksek riskli HPV enfeksiyonu ile ilişkilidir.
HPV testi
HPV testi, tedavi edilmediğinde rahim ağzı kanserine yol açabilecek yüksek riskli HPV tiplerini saptayabilir.
Kolposkopi
Pap smear sonucunda anormal hücreler saptanması veya HPV testinin pozitif olması durumunda kolposkopi önerilebilir.
Kolposkop adı verilen ışıklı ve büyütmeli bir cihazla rahim ağzı ayrıntılı olarak incelenir. Şüpheli alanlardan biyopsi alınarak kanser öncesi değişiklik veya kanser olup olmadığı laboratuvarda değerlendirilir.
Tedavi
HPV'nin tedavisi var mıdır?
HPV virüsünü vücuttan tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur.
Ancak HPV'nin neden olduğu:
- Genital siğiller,
- Rahim ağzındaki anormal hücreler,
- Kanser öncesi lezyonlar
tedavi edilebilir.
Tedavi seçenekleri arasında:
- Kriyoterapi/kriyocerrahi: Siğillerin veya anormal hücrelerin dondurularak yok edilmesi
- LEEP: Özel bir tel halka kullanılarak anormal rahim ağzı dokusunun çıkarılması
- Elektrokoter: Siğillerin elektrik akımıyla yakılması
- Lazer tedavisi: Siğil veya anormal hücrelerin lazerle yok edilmesi
- Soğuk bıçak konizasyonu: Anormal hücreleri içeren koni şeklindeki rahim ağzı dokusunun çıkarılması
- Reçeteli kremler: Genital siğillerin tedavisinde kullanılan ilaçlı kremler
- Trikloroasetik asit (TCA): Siğillerin kimyasal olarak yakılması
yer alır.
Yüksek riskli HPV taşıyan kişilerin yalnızca küçük bir bölümünde, tedavi gerektirecek düzeyde anormal rahim ağzı hücreleri gelişir.
Hastalığın Seyri ve Prognoz
HPV enfeksiyonunun genel seyri olumludur.
Seyir;
- HPV tipine,
- Kişinin bağışıklık sistemine,
- Enfeksiyonun vücutta kalıcı olup olmamasına
bağlıdır.
Düşük riskli bir HPV tipi söz konusuysa ve kişi genel olarak sağlıklıysa, bağışıklık sistemi enfeksiyonu çoğunlukla 12–24 ay içinde temizler.
Bazı HPV tipleri kansere ilerleme açısından daha yüksek risk taşır. Bu nedenle yüksek riskli HPV saptanan kişiler doktor tarafından takip edilir ve gerekli durumlarda ek testler veya tedaviler uygulanır.
HPV tamamen iyileşir mi?
HPV için virüsü doğrudan ortadan kaldıran bir tedavi yoktur.
Bununla birlikte bağışıklık sistemi HPV enfeksiyonlarının çoğunu kendiliğinden temizler. Enfeksiyonların yaklaşık %90'ı bir veya iki yıl içinde ortadan kalkar.
HPV yaşam boyu bulaşıcı mıdır?
Her zaman değil.
Kişi vücudunda virüs bulunduğu sürece HPV'yi bulaştırabilir. Belirti bulunmaması veya genital siğillerin ortadan kalkmış olması, virüsün mutlaka tamamen yok olduğu anlamına gelmez.
Korunma
HPV önlenebilir mi?
HPV enfeksiyonundan tamamen korunmanın en kesin yolu cinsel temastan kaçınmaktır. Ancak cinsel yaşamı olan kişilerde HPV enfeksiyonu riskini ve HPV'ye bağlı kanser gelişme riskini azaltmak mümkündür.
Riski azaltmak için:
1. HPV aşısı olun.
HPV aşısı, cinsel aktivite başlamadan önce, özellikle 11–12 yaş civarında, en yüksek koruyuculuğa sahiptir. Bununla birlikte daha önce cinsel olarak aktif olmuş kişilerde de henüz karşılaşılmamış HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir.
2. Düzenli tarama ve testlerinizi yaptırın.
HPV ve anormal hücrelerin erken saptanması rahim ağzı kanserinin önlenmesinde önemlidir. Pap smear taramasına ne zaman ve hangi sıklıkta başlanması gerektiği yaş ve kişisel risklere göre sağlık profesyoneli tarafından belirlenmelidir.
3. Daha güvenli cinsel ilişki uygulayın.
Kondom ve dental dam kullanımı HPV bulaşma riskini azaltabilir. Ancak HPV cilt-cilde temas yoluyla bulaşabildiği için kondomlar tam koruma sağlamaz.
4. Partnerinizi bilgilendirin.
HPV taşıdığınızı biliyorsanız partnerinizle paylaşmanız önemlidir. Genital siğiller veya yüksek riskli HPV ile ilgili tedavi sürecinde cinsel ilişkiye ara verilmesi gerekip gerekmediğini doktorunuzla görüşmelisiniz.
HPV ile Yaşamak
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
Aşağıdaki durumlarda sağlık profesyoneline başvurmanız önerilir:
- Genital siğiller
- Anormal Pap smear sonucu
- HPV açısından daha sık takip gerektiren bir durumunuz olması
HPV enfeksiyonuna yönelik taramaların ne sıklıkta yapılması gerektiğini doktorunuzla görüşmelisiniz.
Doktorunuza sorabileceğiniz sorular
- HPV için tedavi gerekiyor mu?
- Bende bulunan HPV tipi yüksek riskli mi?
- Daha sık HPV taraması yaptırmalı mıyım?
- HPV'yi başkasına bulaştırabilir miyim?
- HPV aşısı yaptırmalı mıyım?
Sık Sorulan Sorular
HPV pozitifsem partnerim endişelenmeli mi?
HPV çok yaygın bir enfeksiyondur. İnsanların büyük çoğunluğu yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır.
Enfeksiyonların çoğu bağışıklık sistemi tarafından kendiliğinden temizlenir.
Partnerinizin HPV'yi sizden mi yoksa başka bir kişiden mi aldığını kesin olarak belirlemek çoğu zaman mümkün değildir. Çünkü HPV enfeksiyonu yıllarca belirti vermeden kalabilir.
En doğru yaklaşım, düzenli sağlık kontrollerini yaptırmak ve sağlık durumunuzla ilgili önemli bilgileri partnerinizle paylaşmaktır.
Doktorunuzun notu
HPV taşıdığınızı öğrenmek endişe verici olabilir. Ancak HPV pozitif olmak kanser olduğunuz veya mutlaka kanser olacağınız anlamına gelmez.
Tüm HPV tipleri aynı değildir.
Genital siğillere neden olan HPV tipleri rahatsız edici olabilir ancak genellikle kanser riski taşımaz. Bağışıklık sistemi HPV enfeksiyonlarının çoğunu kendiliğinden temizler.
Virüsün vücutta kalıcı olduğu durumlarda ise doktorunuz hücresel değişiklikleri takip ederek kanser gelişimini önlemeye çalışabilir.
HPV aşısı, düzenli HPV/Pap smear taramaları ve uygun takip, HPV'ye bağlı kanserlerin önlenmesinde temel yaklaşımlardır.